Methotrexaat wordt door reumatologen al meer dan 20 jaar voorgeschreven bij de behandeling van een aantal reumatische ziekten zoals reumatoïde artritis en artritis psoriatica. Het wordt met veel succes door grote aantallen patiënten gebruikt met goed resultaat. Het wordt ook al jaren beschouwd als een veilig medicijn. Ondanks de zorgelijke berichten van de laatste tijd zijn er geen redenen om ongerust te zijn of het gebruik van het medicijn te staken.

Hieronder zetten wij het volgende uiteen:

• Wat zijn de negatieve berichten?
• Hoe moet methotrexaat gebruikt worden?
• Wat kunnen patiënten zelf doen om veilig met dit medicijn om te gaan?
• Wat doen wij om uw veiligheid te bewaken?

Wat zijn de negatieve berichten?

De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft op 17 juli een nieuwsbericht geplaatst (http://www.igz.nl/actueel/nieuwsberichten/overdosering-cytostatica) met de volgende inhoud. Zij waarschuwt voor calamiteiten als gevolg van overdosering van cytostatica. De afgelopen twee jaar ontving de inspectie een tiental meldingen hierover. De afloop voor de patiënt was in bijna alle gevallen fataal. De inspectie geeft aan dat methotrexaat het bekendste voorbeeld is. Dit medicijn wordt gebruikt om reumatische ziekten te behandelen, maar wordt ook toegediend aan kankerpatiënten. Voor behandeling van reumatische ziekten wordt dit medicijn wekelijks toegediend. Kankerpatiënten krijgen het geneesmiddel dagelijks. Sinds 2006 zijn zeven patiënten overleden omdat zij methotrexaat dagelijks in plaats van een keer per week kregen. Oorzaken van deze calamiteiten waren:
- Artsen maakten fouten bij het voorschrijven van methotrexaat.
- Apothekers en artsen voerden medicatiegegevens niet goed in in de computer.
- De computer van apothekers gaf geen overdoseringsignaal.
- Een apotheker negeerde het overdoseringsignaal.
- De apothekersassistente en apotheker maakten fouten bij de controle.
De Inspectie vindt dat alle betrokkenen maatregelen moeten nemen om fouten in de toekomst te voorkomen. Tot zover de Inspectie.

Wij wijzen er op dat de aandacht vooral op methotrexaat is gericht, de groep medicijnen waar het over gaat is echter veel uitgebreider.

Hoe moet methotrexaat gebruikt worden?

Methotrexaat wordt in de reumatologie meestal één maal per week gebruikt. Patiënten kunnen het medicijn slikken, soms wordt gebruik gemaakt van injecties. De meeste patiënten slikken één dag na de methotrexaat het vitamine foliumzuur. De dosering methotrexaat ligt meestal tussen de 7,5 en 25 milligram per week (drie tot tien tabletjes van 2,5 milligram), soms wordt een andere dosering voorgeschreven. Alles wordt in één keer tegelijk ingenomen, in bijzondere omstandigheden wordt een ander schema geadviseerd. Belangrijk is dat de totale dosis altijd binnen 24 uur wordt gebruikt, één maal per week.

Wat kunnen patiënten zelf doen om veilig met dit medicijn om te gaan?

Er zijn een aantal belangrijke zaken waar de patiënt zelf op kan letten. Daarmee zorgt hij of zij samen met de behandelaar voor maximale veiligheid. Wij geven hieronder een aantal aandachtspunten. Waar u in het volgende stuk “arts” leest, wordt natuurlijk ook bedoeld: physician assistant.

• Gebruik methotrexaat zoals door uw arts is voorgeschreven. Verander zelf de dosering niet.
• Gebruik het foliumzuur zoals met uw arts is afgesproken.
• Volg de instructies voor de bloed controles goed op. Bij het starten van het medicijn worden vaker bloed controles gedaan. Als een patiënt het medicijn al langer gebruikt, kunnen de controles beperkt worden tot een maal per drie tot vier maanden. Houdt u wel aan deze controles, ze zijn een belangrijk onderdeel van de bewaking van uw eigen veiligheid. U kunt er zeker van zijn dat alle laboratorium uitslagen door ons gecontroleerd worden.
• Breng bij elk artsen bezoek altijd een volledige lijst met alle gebruikte medicijnen mee. Met “Alle” wordt hier ook echt alle medicijnen bedoeld. Dus bijvoorbeeld ook inhalaties of medicijnen door huisarts of ander specialisten voorgeschreven. Kijk vóór elk bezoek aan een arts uw lijst na en controleer of alles nog steeds klopt. Vraag desnoods hulp van een familielid, een goede buur of de apotheek. Als lezen of schrijven voor u moeilijk is, neemt u gewoon een verpakking van ieder medicament dat u gebruikt mee voor het bezoek aan de arts!
• Zorg er altijd voor dat u de Rode Kaart laat zien als iemand u medicijnen wil voorschrijven. Op die manier weet die arts dat u methotrexaat gebruikt en kan hij of zij daar dus rekening mee houden bij de keuze van het recept. Er zijn in ons Reumacentrum een groot aantal vertalingen van de Rode Kaart aanwezig voor reizigers.
• Maak alleen gebruik van methotrexaat recepten die door een reumatoloog (of physician assistant) zijn geschreven. Vraag geen recept aan bij uw huisarts of andere specialist. Het is vaak goed bedoeld als zij u willen helpen,het kan echter een bron van fouten zijn.

Wat doen wij om uw veiligheid te bewaken?

• Wij houden in uw dossier zorgvuldig uw medicijngebruik bij. Steeds vaker wordt daarbij gebruik gemaakt van het “Elektronisch Dossier” dat wij in het ziekenhuis van u hebben. Wij kunnen dit alleen optimaal doen als u altijd uw medicijnen lijst meebrengt voor het consult.
• Wij informeren uw huisarts en andere behandelaars over de methotrexaat en de dosering die u gebruikt. Wij waarschuwen ook voor het voorschrijven van andere medicijnen die niet passen bij methotrexaat.
• Samen met de apotheek in het ziekenhuis bewaken wij het gebruik van methotrexaat zoveel als mogelijk.
• Samen met de apotheek in het ziekenhuis bekijken wij hoe we de veiligheid bij huisartsen en apotheken buiten het ziekenhuis kunnen verhogen.
• Wij voldoen aan de standaarden zoals die door de Nederlandse Vereniging voor Reumatologie zijn opgesteld.

Wij hopen dat u overtuigd bent van de veiligheid die wij nastreven. Het zal u echter ook duidelijk zijn: de veiligheid van het gebruik van methotrexaat is een zaak van goede samenwerking: u en wij hebben elkaar nodig!

Bij vragen kunt u altijd telefonisch bij ons informeren (040 888 5676). De assistente zal dan kijken hoe en door wie uw vraag het beste beantwoord kan worden.

De reumatologen,

physician assistants,

de verpleegkundig reumaconsulent

en polikliniek medewerkers

van het

Regionaal Reumacentrum Zuidoost-Brabant

28 september 2009